Senior in de goede en kwade dagen

de tweede levenshelft

Vandaag genieten vele senioren een gelukkige tweede levenshelft. Maar de ouderdom heeft ook zijn mindere kanten: het overlijden van een geliefde, onzekerheid en angst, gezondheidsproblemen, familiale conflicten, dementie… Bij dit alles kan troost bieden een belangrijke taak zijn, schrijft klinisch ouderenpsycholoog Dr. Luc Van de Ven in zijn boek ‘Troost’ over ouderdom, zorg en psychologie.

‘Je bent zo oud als je je voelt’ is een veelgehoord gezegde. Deze stelling zegt iets over de grote verschillen tussen mensen en de wijze waarom men met het ouder worden omgaat. Sommigen vertonen regressie. Zij keren terug naar ‘de goede, oude tijd’ en blijven bij de pakken zitten. Hun reacties blijven beperkt tot klagen en zeuren. Een tweede vorm van reageren op het ouder worden is depressiviteit. De senior is ontevreden en achterdochtig, piekert en verwacht geen positieve toekomst. Een derde vorm is het delegeren. Men heeft de eigen plannen niet kunnen waar maken en schuift ze door naar de volgende generatie. Gelukkig komen vele senioren tot aanvaarding van de realiteit. Zij geven blijk van veerkracht en hebben de vaardigheid om een positief beeld van zichzelf te behouden.

verliezen en loslaten

Bij het oud worden is loslaten en verliezen een kunst. Wie dat kan, wordt bevredigend oud. Wie er niet tegen kan, raakt gefrustreerd. Dat de jeugd steeds verder weg ligt, is het lot van elke ouder wordende mens. Voor de ene is dit een ramp, voor de andere een bijkomstigheid, afhankelijk van wat in je waardenschaal op het bovenste schap ligt. Wie extra aandacht nodig heeft, zijn de risicogroepen voor eenzaamheid: de pas gepensioneerden, de partners van mensen met dementie en zij die net hun partner verloren. Een vertrouwenspersoon waar men alles kan tegen zeggen, die empathie en begrip toont maar ook durft tegenspreken, is goud waard!              

Mensen zoeken een nieuw evenwicht als de kinderen het huis uit zijn. Een valkuil is voortaan alles samen doen. Men gaat elkaar verstikken en er ontstaat een problematische situatie. Anderen willen elkaar veranderen wat ook af te raden is. Elkaars eigenheid respecteren is nodig om gelukkig te zijn. Bij de meeste koppels echter merkt men verbondenheid. Samen kunnen ze de moeilijkheden van de oude dag de baas. Ze genieten nog (of terug) van het leven en van elkaar. De relatie is voor hen hét medicijn tegen eenzaamheid.

in goede en kwade dagen

De kat komt op de koord wanneer één van de partners ernstig chronisch ziek wordt. Voor het altaar beloofde men elkaar trouw in goede en kwade dagen. Toch zijn er grenzen aan de zorg voor de geliefde. De ene vertoont dementie of is bedlegerig terwijl de andere al zijn energie nodig heeft om zichzelf staande te houden. De partnerrelatie verandert drastisch. 15% van de zestigplussers gaan gebukt onder een lichte vorm van depressie. Ondersteuning van de naaste familie en ‘op verhaal komen’ bij een professionele hulpverlener zijn van cruciaal belang.  

De meeste mensen beschouwen het verouderen van de hersenen als grootste bedreiging. Vijftigplussers klagen over een verminderd geheugen, een bemoeilijkte concentratie en een afnemende snelheid. Men spreekt geruststellend van goedaardige ouderdomsvergeetachtigheid. Bij het dementiesyndroom gaat het om stoornissen in geheugen, oriëntatie en taal. Ook het doelgericht handelen is gestoord. Men verliest de greep op de realiteit. Dementie kan veroorzaakt worden door tal van aandoeningen. De meest voorkomende oorzaak is de ziekte van Alzheimer. Symptomen van depressie, hallucinaties, angst en apathie spelen een grote rol in de beslissing tot opname in een woonzorgcentrum.

hulpverlening

Door wetenschappelijk onderzoek gaat onze kennis over het brein met rasse schreden vooruit. Toch moeten de maatschappij en de professionele hulpverlening goede zorg blijven ontwikkelen voor de demente persoon en zijn familie. De impact van dementie op de partner en de kinderen is niet te onderschatten! Genuanceerde informatie geven over het mogelijke verloop na de diagnose, onbevooroordeeld luisteren en open communicatie zijn noodzakelijk. Bij een opname in een woonzorgcentrum kan er na een periode van ontkenning, verdriet en aarzelende aanpassing een zekere tevredenheid ontstaan.

Gedurende de voorbije decennia is de interesse voor psychotherapie met ouderen toegenomen. In de meeste westerse landen wordt de thuiszorg steeds beter uitgebouwd. Maar er is nog veel werk aan de winkel! Confrontatie met achteruitgang op lichamelijk, professioneel, mentaal en sociaal vlak weegt zwaar op het gemoed. Vragen over de tweede levenshelft confronteren ons met de vraag omtrent de zin van het leven en het doel van ons bestaan. Willen of niet. Toch zijn er vele senioren en families die de kracht (her)vinden om ondanks grote tegenslagen het hoofd boven water te houden. Heel wat mensen voelen zich gesterkt door hun geloof. ‘Ons Heer houdt me recht’, pleegt men te zeggen. In warme families staan steun en tederheid op de voorgrond. Niet simpel in coronatijd! Maar hoezeer we ook ons best doen, soms slaat het noodlot toe. Gezond ouder worden is dan ook voor een deel geluk hebben…veel geluk.

 

Agnes De Mulder